Wat is een Herbarium?

Wat is een Herbarium?

Een herbarium is een verzameling geconserveerde plantenspecimens die op de juiste manier zijn opgeslagen, in databases zijn opgeslagen en systematisch zijn gerangschikt, zodat ze snel toegankelijk zijn voor studenten, onderzoekers en het grote publiek voor wetenschappelijk onderzoek en onderwijs.

In het vasculaire herbarium zijn de specimens gerangschikt op plantenfamilie/genus en alfabetisch opgeslagen. De specimens worden bewaard in hoge kasten in het herbarium, dat altijd koel wordt gehouden. Elke kast bevat meestal één taxonomische plantengroep, bijvoorbeeld leden van het geslacht ‘Rubus’ hebben hun eigen kast/afdeling binnen het herbarium. En binnen het kabinet ‘Rubus’ vind je individuele soorten Rubus (Rubus occidentalis-zwarte framboos, Rubus aboriginum-tuinaardbei), elk met een eigen map met alle exemplaren van die soort. Sommige specimens zijn gedigitaliseerd en in een elektronisch systeem geplaatst om de toegang tot records en het ‘lenen’ van specimens aan andere instellingen te vergemakkelijken.

Herbaria zijn in wezen het ‘huis’ van historische plantenrecords, die informatie bevatten die anders in de loop der tijd verloren zou gaan. Het is de taak van de conservator om ervoor te zorgen dat alle specimens vrij van besmetting worden gehouden, volgens de juiste richtlijnen worden bewaard en systematisch worden opgeslagen. Het herbarium wordt regelmatig gecontroleerd op aantastingen en er worden strikte richtlijnen opgesteld om ervoor te zorgen dat alle specimens in ongerepte staat blijven. Verlies of beschadiging van specimens zou rampzalig zijn, omdat collecties onvervangbaar zijn. Herbaria bevatten ook type-exemplaren, individuele exemplaren waarop een auteur zijn beschrijving baseerde bij het beschrijven van een nieuwe soort. Schade aan deze exemplaren heeft dus niet alleen verwoestende gevolgen voor museumcollecties, maar ook voor de wetenschap en taxonomie als geheel.

Wie heeft er baat bij herbaria?

herbarium

1. Historiken

Specimens die in het herbarium zijn opgeslagen kunnen inzicht geven in het dagelijks leven van mensen in de geschiedenis. Collecties zoals de economische botanische collectie bevatten planten en botanische voorwerpen die in het verleden een belangrijk huishoudelijk, medicinaal en cultureel nut hadden voor de samenleving. Deze collectie bevat kruiden, kleurstoffen, textiel en cultureel belangrijke voorwerpen die worden bewaard om hun belang voor de wereldcultuur te laten zien door middel van displays, museumbezoeken en tentoonstellingen! Historici kunnen herbariumcollecties ook gebruiken voor projectsamenwerkingen, om ontdekkingen vast te leggen en om op onderzoek uit te gaan.

2. Botanisten

Het meest voor de hand liggende vakgebied dat baat heeft bij herbaria is plantkunde; botanici zijn wetenschappers die uitsluitend planten bestuderen en er experimenten mee uitvoeren. Sommige herbaria gaan honderden jaren terug, dus dit geeft botanici een unieke kans om te kijken hoe het plantenleven in deze periode is veranderd. Er zijn veel onderzoeken die kunnen worden uitgevoerd op herbaria, en meestal hangt het af van de specialistische vaardigheden van de onderzoeker die ze bekijkt. Botanici kunnen kijken naar veranderingen in de dichtheid van huidmondjes, hoe een plantensoort in de loop van de tijd is veranderd, wanneer invasieve soorten voor het eerst in het herbarium werden gedocumenteerd, welke plantensoorten er in een bepaalde periode overvloedig zijn, bloeitijden van planten, of er hiaten zijn in de plantenregistratie, en nog veel meer informatie.

3. Wetenschappers

Niet alleen botanici hebben baat bij herbaria, ook andere takken van wetenschap kunnen de collecties gebruiken bij hun onderzoek. Biologen, natuurbeschermers en ecologen kunnen hun voordeel doen met de specimens in herbaria en gebruiken de collecties vaak voor lopend onderzoek. Specimens geven een gedetailleerd verslag van het plantenleven en deze informatie kan worden gebruikt om de diversiteit en overvloed van bepaalde plantensoorten te bekijken, patronen in de verspreiding van planten, zeldzame waarnemingen van planten vast te leggen, reacties van het milieu op veranderingen in het klimaat of het weer, om studenten te onderwijzen, enz. Herbaria kunnen ook een uitstekende bron zijn voor samenwerking tussen universiteiten en het museum, waardoor netwerken mogelijk wordt.

4. Leerlingen in onderwijs

Herbaria en musea zijn een geweldige bron van educatie voor het publiek. Collecties zoals de economische plantkundecollectie geven historische context aan belangrijke botanische voorwerpen (bijv. indigo, kaneel) die een deel van onze cultuur achter zich hebben. Het herbarium heeft ook actieve onderzoekers die werken aan vaatplanten, lagere planten en diatomeeën. Dit werk wordt vaak gebruikt om het publiek voor te lichten tijdens evenementen zoals museumtentoonstellingen, rondleidingen door het herbarium, conferenties, etc.

Wat vind je in herbaria?

Vaatplanten – Vaatplanten zijn in wezen ‘hogere planten’ en bestaan uit alle individuen die watergeleidend weefsel in hun ‘stengels’ hebben; bloemen, grassen, bomen, varens, kruiden, vetplanten, enz. zijn allemaal soorten vaatplanten. Deze plantensoorten worden meestal bewaard op herbariumplaten, maar de manier van prepareren en bewaren kan afhangen van de inhoud van het specimen. Planten die gemakkelijk geperst kunnen worden, worden op zuurvrije herbaria bladen geplaatst, met een beschrijvend etiket voor elk exemplaar. Deze herbaria specimens moeten reproductieve en vegetatieve organen bevatten, die cruciaal zijn voor de soortidentificatie bij planten. Plantendelen die niet gemakkelijk geperst kunnen worden, zoals knollen, bollen, vlezige stengels, grote bloemen, kegels, vruchten, enz. worden meestal gedroogd en in dozen of papieren zakken gedaan die bij de andere delen van het specimen worden gevoegd.

Bryofyten (mossen en levermossen) – Bryofyten omvatten zowel levermossen als mossen en worden over het algemeen omschreven als ‘lagere planten’ en behoren tot de oudste organismen op aarde. Beide groepen groeien dicht opeengepakt in matten op rotsen, aarde of bomen. Deze plantensoorten hebben geen regulier watergeleidend weefsel en zijn dus sterk afhankelijk van hun omgeving om hun waterpeil te reguleren. Zowel mossen als levermossen zijn ongeschikt om te ‘persen’, omdat belangrijke kenmerken die gebruikt worden bij de identificatie tijdens het proces beschadigd zouden worden. In plaats daarvan worden de specimens gedroogd, ontsmet en in pakketjes, dozen of papieren zakken gedaan om ze lang te kunnen bewaren.

Korstmossen – Korstmossen zijn uniek in de plantentaxonomie omdat ze bestaan uit twee afzonderlijke organismen in een symbiotische relatie. Een korstmos bestaat uit een schimmel en een algen- of bacteriecel. Het schimmelgedeelte van het organisme haalt organische koolhydraten en voedingsstoffen uit de omgeving en het algen/bacteriële gedeelte van het organisme voert fotosynthese uit om energie van de zon op te vangen. Omdat korstmossen moeilijk uit hun omgeving te halen zijn, worden ze meestal verzameld terwijl ze nog vastzitten aan hun substraat (rotsen, schors, bodemkorsten) en opgeslagen in dozen.

Schimmels – schimmels zijn draadvormige, eenvoudige organismen die in bijna elke habitat op aarde voorkomen. Schimmels zijn geen planten en horen in hun eigen koninkrijk thuis, omdat ze geen chlorofyl bevatten en organische voedingsstoffen rechtstreeks uit hun omgeving halen. Verrassend genoeg zijn de meeste schimmels volledig microscopisch en onzichtbaar voor het blote oog. Ze leven diep in de grond en zijn met elkaar verbonden door een netwerk van schimmeldraden. Slechts een klein deel van de macroscopische schimmels produceert vruchtlichamen die we kennen als ‘paddenstoelen’. Schimmellichamen kunnen niet worden geperst, maar moeten grondig worden gedroogd en opgeslagen in kisten of dozen.

Algen – Algen zijn een zeer diverse groep van niet-bloeiende waterorganismen die chlorofyl bevatten en dus kunnen fotosynthetiseren om energie voor zichzelf te produceren. Algen zijn erg belangrijk voor de aarde en er wordt geschat dat ze 70-80% van de zuurstof in de atmosfeer produceren. De term ‘algen’ dekt een breed scala aan organismen, waaronder zeewier, kelp, ‘vijverafval’, algenbloei in meren of plassen, diatomeeën, enz. Deze groepen zijn niet noodzakelijkerwijs nauw verwant en kunnen bestaan in een enorm scala aan verschillende vormen! Het verzamelen en conserveren van algen kan op twee manieren: door ze in vloeistof te bewaren om het preparaat te conserveren of door het preparaat droog te bewaren op herbariumpapier of een microscoopglaasje. Welke methode het beste is, hangt meestal af van de soort die je verzamelt en zijn eigenschappen.

Vorige artikel Volgende artikel